Arquivo do blog

Crematorio

É Crematorio un descubrimento total. Un percorrido integral polo espiñazo da nosa sociedade feito no tempo  que dura o traxecto en coche do seu narrador. Un esnaquizar os pensamentos para facer unha radiografía que non agocha nada, que de tan íntimo o que se di fica totalmente exposto o interior de cada un dos personaxes retratados.

O crematorio é un título global que parte da realidade da morte de Matías Bertomeu para igualar e facer abrollar os crematorios -purgatorios, infernos, culpas e penas- de cada un dos seus achegados. Da man do seu irmán Rubén, construtor sen escrúpulos e snob de postal septuaxenario (con matóns ao seu servizo, familiar á que pagar as maquías da chantaxe emocional, nova muller pneumática e na treintena…) asistimos a un estruturadísimo retrato da clase alta e toda a coda parasitaria que xorde arredor da desenfreada construción urbanística na costa de Levante. Nun pobo imaxinario, Missent, que podería ser un Benidorm de altísimas torres a pé de praia, ou calquera desas cidades de vacacións prometidas como paraísos de cemento e tixolo, o mosaico de personaxes percorre os alicerces de todo o que fundou a industria dos Bertomeu, dende unha nai autoritaria, “gótica egoística”, alta e agresiva como as torres dunha catedral, até o máis resentido dos sicarios, todos os personaxes que se lamentan pola perda de Matías, ideólogo dunha nova revolución que volva ao campo, ábrese en canle para expoñer sentimentos de insatisfacción, sobre todo.

Narrador principal, Rubén, pedra angular desta familia baseada no poder, nos cartos e na trampa sobre a que subsisten, merodéase sobre a infancia perdida, as figuras antergas e cobiza como motor fundamental; o material como o esparadrapo que une as fendas e que tapa as feridas. A ética e a conciencia chegan a un estado ornamental para dar paso a exquisitez como reflexión, á busca da beleza e do acomodo por riba de valores esenciais.  Rubén, o irmán vivo, síntese pegado á sombra do seu irmán, ferve na envexa da súa liberdade que, sen comprometerse con nada -fillos, mulleres, ideas, materiais, partidos- mantivo unha consideración e un respecto do que el non goza.

Todos vistos ao trasluz, ningún personaxe pode fuxir de ser espido e visto na súa miseria. O escritor que, procurado o éxito, agora busca os puntais primordias da vida, o amor e a calma, para poder morrer en paz. O crítico que xustifica a súa creación como busca da idea propia que lle permita sair da mera función de eco para ser voz. A filla  que querería ser filla e amante do tío morto. A muller nova que quere ser nai de novas xeracións que herden o poder conquerido…

O texto é agumado, cortante, real; danos unha aproximación a nós mesmos a través da análise de pormenores exquisitos, da observación total de cada movemento do ser humano. Podemos vernos como nun espello, aínda que non nos queiramos recoñecer nese lugar que podrece de corrupción e de avaricia.

O autor vai superpoñendo as voces, os tempos,os espazos, para que caiba todo nun  momento, varias vidas ao mesmo tempo facendo un corifeo -ou un coro de carpideiras que choran xunto ao cadáver ao bordo do crematorio- e que cantan as mesmas dores e os mesmos degoros sen diferenciarse nas razóns e nos propósitos primarios: vencer os medos, a morte, conseguir máis, ser o que máis. Fuxir do propio lume que arde na conciencia.

 

Rafael Chirbes (Tabernes de Valldigna, Valencia, 27 de junio de 1949) é  un escritor e crítico literario español, gañador do Premio Nacional de la Crítica 2007.

Novelas

  • Mimoun(1988)
  • En la lucha final(1991)
  • La buena letra(1992)
  • Los disparos del cazador(1994)
  • La larga marcha(1996)
  • La caída de Madrid(2000)
  • Los viejos amigos(2003)
  • Crematorio (2007)

 Ensayos

  • Mediterráneos(1997)
  • El novelista perplejo(2002)
  • El viajero sedentario(2004)
  • Por cuenta propia (2010)
Advertisements

O lector

Conmoven, neste libro, as dúas acepcións do verbo ler, unha como a facultade aprendida de xuntar os signos para descifrar mensaxes e a outra, que provén da aprendizaxe do anterior, e que consiste no grande pracer, na afección, no vezo, incluso, que provoca o embocar un libro -calquera que sexa- e que as súas mensaxes nos atrapen e nos leven e nos asistan.

O mozo Michael Berg é consciente deste pracer lector, por iso le para Hanna, abre os seus libros para indicarlle o camiño a seguir, como quen guía un cego. Ela acaba de axudalo na rúa, el vén de levarlle flores en resposta, ela ten que deixalo entrar, el foxe e logo volve e, de socato, os dous, con décadas de diferenza na idade, vense igualados polas experiencias pracenteiras do sexo e da lectura. Ela escoita, el finxe ser quen se deixa ver nos libros, ela soña…

Un estudante de quince anos e unha revisora de tranvía de máis de trinta, xúntanse cada tarde durante unhas horas para adentrarse o un no outro e os dous xuntos nun libro. Son rituais de intimidade solemnes, anónimos para o resto do mundo, agochados, até  que a vida vai  facendo xirar á xente mudando a dirección, separándose os seus camiños.

Pasados varios anos, nos que Berg remata a carreira de dereito e comeza as súas prácticas xurídicas, os camiños dos dous volven cruzarse nun xuízo que se está a levar a cabo contra varias coidadoras dun campo de concentración. Entre os apuntes, os profesores, avogados e testemuños, Michael pode recoñecer á que fora a súa compañeira de cama e lectura, a quen se responsabiliza de horribles crimes.

Dar co segredo da súa antiga amante desatará na conciencia de Michael un dilema sobre o silencio ou a delación, que suporía a diferenza entre a culpabilibade e a inocencia -daquela maneira- de Hanna.

O autor emprega esta historia tan sinxela para reflexionar sobre os termos de conciencia, de supresión da culpa, da extinción ou non das responsabilidades, na longa postguerra alemá. O contrapunto entre esquecer para non facer sangrar as feridas aínda recentes no momento da novela e a súa presentación pública para representar un exemplo da deshumanización na que non hai que caer, é un dos puntais de O LECTOR.

O calar e o falar, no caso de Michael, e o aprender ou desaprender, no de Hanna, fannos pensar na desigualdade de oportunidades entre homes e mulleres na época e, sobre todo, coas circunstancias engadidas -e das que non falaremos aquí por non facer un spoiler da obra- de cada un dos protagonistas. Un rapaz de 15 anos que consigue formarse, e unha muller de trinta e tantos que ten que tomar unha terrible decisión precisamente por non ter opcións entre as que escoller.

A diferenza entre os futuros dos dous e mesmo a súa coincidencia depende, por riba de todas as cousas, dalgo tan sinxelo como grandioso: o ler.

Divorcio en Buda de Sandor Marai

Un divorcio, para un maxistrado especialista en procesos matrimoniais, non debería resultar un problema, nin un sobresalto, de non ser que un dos nomes dos cónxuxes lle resulte estrañamente familiar.

Se para o estricto e cuadriculado xuíz Kristof Komives, entender a fin dunha parella é algo dificultoso, debido á súa férrea educación nos valores máis tradicionais, entender a disolución dunha parella coñecida supón un verdadeiro disturbio na súa vida lineal e meticulosa.

O nome dela, de Anna Fazekas, coñecida da súa xuventude, chega a través dunha demanda de divorcio para facelo dubidar sobre os principios sobre os que Kristof veu desenvolvendo o seu carácter para gozar dun estatus case que herdado dunha estensa caste de xuíces e homes rectos de moral implacable. Anna, o recordo de Anna, incomódao e interrógao, faino contrapoñer os seus valores con aqueles que se estilan no momento en que flúe a historia, como flúe o río Danubio dividindo Buda e Pest como dous contrincantes.

Así define Marai Buda como un lugar máis estricto e aristocrático que Pest, máis viva e relaxada, cambiante e con tendencia a asimilar as novidades e disfrutalas, mentres que Buda, altiva e históricamente máis rica e beneficiada, vive con tirantez os cambios, o paso do tempo. Así como Kristof e Imre Greiner, o médico, o home de quen Anna quere divorciarse.

A vida tranquila e intachable deste xuíz vese interrumpida, mudando o transcurso da súa narración, cando o doutor Greiner o espera, nervioso, no seu salón, cando recén chegado dunha festa, non quere deixar pasar a oportunidade de confesar que vén de matar a Anna, de deixala morrer, querendo confesar unha culpabilidade que o leva a falar sen piedade do seu pasado, mentres ao mesmo tempo crea unha busca do pasado paralelo na mente de Kristof, que o escoita escéptico, mentres trata de achar puntos en común entre a narración do médico e a súa primeira confesión.

Anna está morta, e entre os dous repártense a súa vida, o seu pasado, as anécdotas de cómo teñen coincidido con ela e tomado as decisión que os levaron ao presente: ao xuíz a pasar de largo dun par de veladas de charla e olladas inofensivas, e ao médico a casar e someter aos ciumes e a posesión até os puntos máis recónditos da mente de Anna. Todos os recantos agás un: os seus soños.

EL ULTIMO ENCUENTRO, Sandor Marai

A amizade dá maior esplendor á prosperidade e fai máis lixeiras as desgrazas, partillándoas e facéndoas comúns. Cicerón definía a amizade a través de frases coma esta no ano 44 A. de C, e Sándor Marai volvería sobre o tema, replantexando case os mesmos alicerces máis de vinte séculos máis tarde. Porque a historia da literatura está baseada nos grandes temas universais: o amor, a morte, o paso do tempo e volverá eternamente sobre eles, reinventándoos e revisando o xa feito para adaptalos ao momento.

Mais aínda que entre Cicerón e Marai pasou a historia enteira da humanidade, atopamos idénticas premisas sobre a relacións de amicitia. A lealdade, a busca da comprensión mutua, a disolución pola dúbida, o afastamento, a traición, son os puntos sobre os que recae esta defensa da amizada en O último encontro, onde a través do monólogo dun dos protagonistas queda exposta a historia de Henrik e Kónrad, dous nenos de procedencias ben diferentes pero que fican unidos por un único destino, a vida militar.

Tras explorar a memoria que nos leva á infancia e os primeiros anos da mocidade dos dous soldados e, mentres se eslúen as últimas luces do fastuoso imperio austro-húngaro (con cameo da mesmísima Isabel de Baviera incluído), a traizón de Kónrad fai que Henrik agarde durante corenta e un anos para formular unha pregunta que gardou con recelo todos os anos que fixeron falla até que o antigo amigo e compañeiro se persoa para cear.

Neste intre, logo de décadas de reflexión sobre aquel vínculo extremo e que parecía imposible de crebar, Henrik busca os motivos da fuxida do amigo, que volve agora ao lugar dos feitos, como un fillo pródigo que ha de aturar a segunda parte do monólogo, que o abrangue e apreixa até case abafalo, facéndoo branco de numerosas preguntas que se suceden sen ser xamais a definitiva, a esclarecedora das dúbidas de Henrik.

Cómo unha amizade é algo tan forte e tan delicado ao mesmo tempo que, cun lene toque de perigo pode esfarelarse, cómo os que foran amigos até o punto de considerárense case xémeos logo se perderon no tempo durante lustros, cómo a traizón pode envelenar a vida das persoas que se viron envoltas, son as chaves desta novela curta, mestra na arte do soliloquio en dúas direccións: cara ao público lector, nós, expoñéndonos os espazos, as épocas, as sensacións, e cara a Kónrad, inqueríndoo, preguntándolle polos detalles máis ínfimos, os dorosos e pouco cicatrizados danos a través dos cales se mudou a confianza en vinganza. E por entre todo, uníndoo e facéndoo máis comprensibles as perdas e as desunións, a figura dela, da muller.

Sandor Marai (Kassa, 11 de abril de 1900 –  San Diego, 22 de febrero de 1989) é un dos grandes novelistas do século XX, teórico dos grandes sentimentos humanos dentro das súas obras de ficción. A honra, a lealdade, as afinidades entre os individuos, todos aspectos psicolóxicos dos seus personaxes fican expostos por riba de calquera situación ou acción, polo que as súas obras son delicados compendios de motivos, reflexións sobre os actos e os pensamentos de cada individuo, perfís perfectos aínda válidos e vivos e que outorgan á súa obra un valor por riba do puramente literario.

(Hungría, 1900-1989) Marai
  Narrador, poeta y dramaturgo húngaro nacionalizado estadounidense en 1952. Su verdadero nombre era Sándor Grosschmid. Nació en Kassa (actualmente Košice, Eslovaquia). En 1918 trabajó como editor en Budapest y al año siguiente se trasladó a Berlín y, poco después, a Frankfurt, donde se dedicó al periodismo. Fue designado en 1945 miembro de la Academia Húngara de Ciencias. En 1948 abandonó Hungría en protesta por la ocupación soviética del país. Vivió en Suiza, Italia y Estados Unidos. Existen ediciones en castellano de sus obras Música en Florencia, traducida del alemán por Oliver Brachfeld; y El último encuentro, La herencia de Eszter, Divorcio en Buda y La amante de Bolzano. Se ha comparado la obra de Sándor Márai con la de Thomas Mann y Gyula Krúdy. El autor manifestó en una ocasión que veía cómo se desintegraba la clase media húngara, cuyo modo de vida conocía a fondo por haber nacido en el seno de una familia de ese sector social y por haberlo hecho objeto de una observación minuciosa: “tal vez la única obligación de mi vida y de mi trabajo como escritor sea elaborar el proceso de esa desintegración”. Sándor Márai se quitó la vida en 1989 en su exilio en San Diego, California.

Fonte: www.epdlp.com

 

O único que queda é o amor

O único que queda é o amor, cando desaparecen os seres que amamos, os devecidos, aqueles que fomos seguindo coa ollada soñadora, coa volta atrás dos recordos até chegar a un punto en que se nos perde a memoria, cando xa novos personaxes acabaron por borrar os antigos, cando a casca física do sentimento cae para mudar, só queda o amor.

Este conxunto de relatos do narrador lugués Agustín Fernández Paz fíase a través do amor como leit motiv, pero sempre o amor desde o punto final, o punto da perda, da disolución e da nostalxia, desde a indecisión de quen ve pasar unha muller misteriosa e perfecta pero que non dará ningún paso, até aqueles que relembrar os seus anos de xuventude, os primeiros amores, as decisións tomadas e a marcha dos lugares onde habitaron felices nos anos do espertar sentimental.

Guiados por poemas e citas que gardan relación cos contidos, Fernández Paz achéganos as experiencias dunha manchea de tipos cotiás, de mulleres que son observadas polos ollos das pantasmas que as amaron, ou pantasmas que contan a súa propia historia desoladora, homes covardes que perderon ou que non decidiron ou que decidiron tarde. Todos os narradores esfaragullan a súa historia desde o finado e a nostalxia, asumindo que é pleonástico aquilo de falar de amor mentres se vive o amor, que se garda para logo, para o seu fin ou a súa marcha, a teima de contalo. Pero sempre esperanzadores, os relatos avalían o valor do amor en si mesmo, como algo precioso a vivir e gardar, do que aprender, que perseguir, o único que queda -realmente- cando todo o demais é ido.

Acompañan esta sucesión de relatos sinxelos pero vertixinosos na nosa fame lectora, as ilustracións de Pablo Auladell, que contribúen a esluir os personaxes nesa atmosfera  onírica que xa fan presentir os versos de Valente ou Pahmuk, que da nome ao libro.